Çocuğunuz gece yarısı aniden havlar gibi öksürmeye başladığında, sesi bir fokun çıkardığı sese benziyorsa, akla ilk gelen krup olabilir. Krup, larinks ve trakeanın üst bölümünü tutan viral bir ödemdir; çoğunlukla 6 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda görülür ve zirve 2 yaş civarındadır. Vakaların yaklaşık %75'inde parainfluenza virüsleri sorumludur. Öksürük genellikle gece ikinci veya üçüncü gecede en şiddetli halini alır. Çoğu çocuk 3-5 günde toparlanır, ama dinlenirken duyulan stridor farklı bir tabloya işaret edebilir. Krup çoğu zaman hafif seyreder, yine de gece kötüleşmesi aileleri tedirgin eder. Evde yapılacakların çoğu hava yolunu tahriş etmeden çocuğu sakin tutmaya ve nefesini izlemeye dayanır. Ateş, hırıltı ve nefes çekilmesi varsa karar vermeden önce doktorun görmesi gerekir. Krup tanısı çoğu zaman muayene ve öyküyle konur; röntgen her zaman gerekmez. Havlar öksürük tek başına panik nedeni değil; asıl belirleyici, çocuğun nefes alırken zorlanıp zorlanmadığıdır.
Nedenler
Krup, çoğunlukla üst solunum yolunun viral enfeksiyonu sonucu larinks altında, özellikle subglottik bölgede ödem gelişmesiyle ortaya çıkar. Virüs doğrudan dokuyu tahriş eder, bağışıklık yanıtı ödemi büyütür. Hava yolu daraldıkça inspiratuvar stridor ve havlar öksürük belirginleşir. Bakteriyel bir enfeksiyon çok daha nadirdir; ani yüksek ateş, toksik görünüm ve hızlı kötüleşme varsa hemen doktor gerekir.
Hangi virüsler, hangi mevsim?
Parainfluenza tip 1 ve tip 2 en sık nedenlerdir. Amerikan Aile Hekimleri Akademisi'nin 2018 derlemesi, krup vakalarının yaklaşık %75'inde parainfluenza virüslerinin saptandığını ve tip 1'in iki yılda bir sonbahar salgınları yaptığını belirtir. Virüs bulaştıktan sonra 1-2 gün burun akıntısı, hafif ateş ve boğaz ağrısı görülür; havlar öksürük bunu izler. Sonbahar ve erken kış ayları, özellikle 6 ay-3 yaş arası çocuklarda daha yoğundur.
Küçük hava yolu neden daha çabuk tıkanır?
Bir yaşındaki bir çocuğun subglottik hava yolu çapı yaklaşık 4 mm'dir. Burada 1 mm'lik ödem, kesit alanını kabaca %44 azaltabilir. Aynı virüs bir yetişkinde sıradan soğuk algınlığı yaparken çocukta stridora yol açmasının nedeni bu dar çaplı hava yoludur. Prematüre doğum, doğuştan hava yolu darlığı veya daha önce krup geçirmiş olmak atakları daha belirgin hale getirebilir.
Sıklık ve risk
Tahminler, çocukların yaklaşık %3'ünün her yıl krup geçirdiğini söyler; çoğu ayaktan tedavi edilir. Sigara dumanına maruz kalan çocuklarda öksürük daha uzun sürebilir. Kalabalık kreş ortamı bulaşı artırır, ama krupun kendisi genellikle mevsimsel bir tablodur. Aile öyküsü tek başına tanı koydurmaz; tekrarlayan stridor başka nedenler için araştırılmalıdır. Aynı çocukta birkaç yıl üst üste atak görülebilir; bu, hava yolunun yapısal olarak dar olmasıyla ilişkili olabilir.
Belirtiler
Krup genellikle birkaç gün süren burun akıntısıyla başlar; asıl tablo akşam saatlerinde belirginleşir. Çocuk havlar gibi öksürür, nefes alırken hırıltı duyulabilir. Ateş çoğu zaman 39°C'nin altındadır. Öksürük gece yattıktan 1-2 saat sonra artar ve ikinci gece zirve yapabilir. Gündüz çocuk neredeyse normal görünebilir; bu yüzden sabah iyiydi diye hafife almak kolaydır.
Havlar öksürük ve stridor
Havlar öksürük, ses tellerinin altındaki ödemin sesi boğuk ve havlama benzeri çıkarmasıdır. Stridor ise nefes alırken duyulan, genellikle inspiratuvar olan hırıltıdır. Çocuk sakinse stridor hafif olabilir; ağladığında veya eforla artar. Nefes alırken kaburga aralarının çekilmesi, burun kanatlarının açılması ve konuşamama daha ciddi daralmanın işaretleridir. Bu bulgular varsa evde beklemeyin.
Benzer tablolardan ayrımı
Epiglottit daha yüksek ateş, salya akışı ve oturur pozisyonda öne eğilme ile seyreder; acil bir durumdur. Bakteriyel trakeit hızla kötüleşir. Yabancı cisim aspirasyonu ani başlar ve öksürük nöbetleriyle gelir. Laringospazm ise daha çok ani boğulma nöbetleriyle, krup ise ateşli üst solunum yolu tablosuyla ayrılır. Ateşle birlikte havale geçiren çocukta ateşli havale yönetimi ayrıca değerlendirilmelidir.
Kırmızı bayraklar
Dinlenirken stridor, belirgin çekilme, dudak veya dilde morarma, salya akışı, yutamama, uykuya aşırı eğilim, nefes alıp vermede belirgin yavaşlama acil değerlendirme gerektirir. 3 aydan küçük bebekte ateş ve öksürük varsa beklemeden doktora gidin. Bu belirtiler krupun tipik hafif seyrinden farklıdır; tanıyı evde koymaya çalışmayın.
Doğal Çözümler
Krup çoğu çocukta 3-5 günde geriler; evde yönetimin amacı hava yolunu tahriş eden şeylerden kaçınmak ve çocuğu sakin tutmaktır. Ağlama ve panik stridoru artırabilir. Bu yüzden ilk adım ilaç değil, çocuğu kucağınızda dik tutup yavaş konuşmaktır. Ateş 38.5°C üzerindeyse ve çocuk daha önce ateşli havale geçirdiyse doktorunuzun önerdiği ateş yönetimini uygulayın; ateşli havale öyküsü varsa evde tek başına karar vermeyin.
- Çocuğu kucağınızda dik tutun ve sakin bir sesle konuşun. Ağlama hava yolunu daraltır; 10 dakika sakin kucak bazı çocuklarda stridoru azaltır.
- 1 yaşından büyükse yatmadan önce 2.5-5 mL bal verin. 2014 Cochrane derlemesi, balın akut öksürük sıklığını azaltabileceğini buldu; krup için özel çalışma yok. 1 yaş altına bal vermeyin.
- Buhar için banyoyu 10-15 dakika ılık duşla nemlendirin; çocuğu sıcak suya yaklaştırmayın. 2011 Cochrane derlemesi, nemlendirilmiş havanın krup süresini kısaltmadığına dair güçlü kanıt bulamadı.
- Su ve ılık sıvıları 5-10 dakikada bir yudum yudum verin; susuzluk salgıları koyulaştırır. Öksürük baskılayıcı şurupları doktora sormadan kullanmayın.
- Gece 2-3 saatte bir nefes sesini dinleyin. Dinlenirken stridor, kaburga çekilmesi veya dudakta morarma varsa acile gidin.
İyileşme çoğu zaman 48-72 saatte hızlanır; gece ikinci ve üçüncü gün en zorlu dönemdir. Dördüncü günde hâlâ dinlenirken stridor varsa, ateş 39°C'yi aşıyorsa veya çocuk sıvı almıyorsa doktora dönün. Evde sigara dumanı, oda spreyi, buhur ve güçlü temizlik kokularından uzak durun; bunlar öksürüğü tetikler. Yatak başını 10-15 derece yükseltmek bazı çocuklarda gece rahatlaması sağlar, ama bebeklerde yastık kullanmayın. Buhar makinesi kullanıyorsanız hazneyi her gün boşaltın; kirli su aerosol halinde hava yolunu tahriş eder.
Bitkisel Tedaviler
Krup viral bir tablo olduğu için bitkiler virüsü ortadan kaldırmaz; amaç boğazı yatıştırmak, öksürük nöbetlerini seyreltmek ve çocuğun uyumasını kolaylaştırmaktır. Çocuklarda bitki çaylarının kanıtı yetişkinlere göre daha zayıf, dozlar daha küçüktür. Özellikle 1 yaş altında ballı ve bitkisel karışımlardan kaçının; bebeklerde sadece doktor önerisiyle ilerleyin. Aşağıdaki dört bitki en sık başvurulan seçeneklerdir, ama krup için randomize çalışma neredeyse yok.
Hatmi kökü (marshmallow)
Hatmi kökü müsilaj içerir; boğazdaki tahrişi kaplayarak geçici bir rahatlama sağlar. Soğuk demleme tercih edilir: 1-2 g kuru kökü 150 mL soğuk suya koyup 4-6 saat bekletin, süzün. 6 yaş üstü çocuklara günde 1-2 kez yarım çay bardağı verilebilir; 1 yaş altına önerilmez. Etki genellikle 15-30 dakika içinde hafifler, ama kanıt geleneksel kullanıma dayanır. Diyabet ilacı kullanan çocuklarda kan şekeri takibi gerekebilir; doktora sorun.
Kekik (thyme)
Kekik, timol içeriğiyle hafif balgam söktürücü ve antispazmodik olarak kullanılır. 1-2 g kuru kekik 150 mL kaynar suda 5-10 dakika demlenir; 6 yaş üstü çocuklara günde 1-2 çay bardağı verilebilir. Öksürük üzerindeki etkisi küçük çalışmalarda karışık sonuç verdi; krup için özel veri yok. Bebeklerde ve astımı olan çocuklarda doktora sormadan kullanmayın. Kekik yağı doğrudan cilde veya ağza uygulanmamalı; yüksek dozda mide bulantısı yapabilir.
Sarmaşık yaprağı (ivy leaf)
Sarmaşık yaprağı ekstreleri, öksürük ve bronşiyal salgılar üzerinde en çok çalışılan bitkisel seçeneklerden biri. 6-12 yaş arası çocuklarda standardize kuru ekstraktın 35 mg/gün dozu bazı ürünlerde kullanılır; ancak bu doz krup için değil, akut öksürük için çalışıldı. Etki 3-5 günde yavaş yavaş belirginleşebilir. 2 yaş altında, öksürükle birlikte kusma veya ishal varsa kullanmayın. Astım ilaçlarıyla etkileşim ihtimali nedeniyle doktora bildirin.
Papatya (chamomile)
Papatya daha çok sakinleştirici etkisiyle gece nöbetlerini yönetmeye yardımcı olabilir; hava yolunu açtığına dair kanıt yok. 1-2 g kuru çiçek 150 mL kaynar suda 5 dakika demlenir, ılıtılıp 1 çay bardağı verilir. 6 yaş üstü için günde 1-2 kez yeterli; 1 yaş altına önerilmez. Papatya, papatyagiller alerjisi olan çocuklarda kaşıntı veya döküntü yapabilir. Kan sulandırıcı kullanan çocuklarda doktora sormadan vermeyin.
Önleme
Krupu tamamen önleyen bir aşı veya tek bir önlem yok; parainfluenza virüsleri için rutin aşı bulunmuyor. Yine de bazı adımlar atak sıklığını ve şiddetini azaltabilir. En yüksek etkiyi sigara dumanından uzak tutmak yapar; ikinci sırada el hijyeni ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak gelir. Kreşe giden çocuklarda bulaş daha kolaydır, ama krup çoğu zaman hafif seyreder. Sonbahar salgınlarında kalabalık kapalı alanlarda geçirilen süreyi azaltmak, özellikle 2 yaş altında işe yarar.
- Evde ve arabada sigara içmeyin. Pasif içicilik, üst solunum yolu öksürüğünü uzatan en tutarlı faktör.
- El yıkamayı 20 saniye kuralıyla rutinleştirin; özellikle kreşten dönüşte ve tuvaletten sonra.
- Buhar makinesi haznesini her gün boşaltıp haftada en az bir kez temizleyin. Kirli hazne küf ve bakteri püskürtür.
- Hasta çocukla aynı bardağı, havluyu ve oyuncakları paylaşmayın; parainfluenza damlacıkla bulaşır.
- Gece öksürüğü başladığında odayı 18-20°C'de ve çok kuru olmayan bir nemde tutun. Aşırı nem küf, aşırı kuru hava tahriş yapar.
Bu adımlar krupun ikinci atağını tamamen engellemez; ama gece acil başvurularını azaltabilir. Özellikle prematüre, hava yolu darlığı veya tekrarlayan stridoru olan çocuklarda doktorla bireysel plan yapın. Ateşli dönemde okula veya kreşe göndermeden önce 24 saat ateşsiz olmasını bekleyin; bu, diğer çocuklara bulaşı azaltır.
